Giao dịch Ngoại hối là gì? Hướng dẫn cơ bản về Forex cho người mới bắt đầu

 

Giao dịch Forex là hoạt động mua và bán các loại tiền tệ dựa trên sự thay đổi về giá trị tương đối của chúng. Các loại tiền tệ được giao dịch theo cặp, chẳng hạn như EUR/USD, vì một loại tiền tệ luôn được định giá dựa trên so sánh với một loại tiền tệ khác. Thị trường ngoại hối được các ngân hàng, doanh nghiệp và nhà đầu tư trên toàn thế giới sử dụng, trong khi các nhà giao dịch cá nhân (retail traders) cũng có thể mở vị thế dựa trên các biến động giá tiền tệ.

Thuật ngữ forex là dạng viết tắt của foreign exchange (ngoại hối). Ở phạm vi rộng nhất, thị trường ngoại hối giúp các cá nhân, công ty và các tổ chức tài chính trao đổi từ loại tiền tệ này sang loại tiền tệ khác.

Ví dụ, một doanh nghiệp có thể cần chuyển đổi đồng Bảng Anh sang Đô la Mỹ để thanh toán cho một nhà cung cấp ở nước ngoài. Trong khi đó, một nhà đầu tư hoặc nhà giao dịch có thể mở vị thế dựa trên kỳ vọng của họ về việc một loại tiền tệ sẽ tăng giá hay giảm giá so với một loại tiền tệ khác. Tuy nhiên, giao dịch forex tiềm ẩn rủi ro đáng kể và người tham gia hoàn toàn có thể gặp thua lỗ.

Theo Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), khối lượng giao dịch ngoại hối toàn cầu đạt mức trung bình khoảng 9,5 nghìn tỷ USD mỗi ngày vào tháng 4 năm 2025, tăng 27% so với năm 2022. Con số này làm nổi bật quy mô khổng lồ của thị trường tiền tệ toàn cầu, mặc dù thị trường ngoại hối bao gồm rất nhiều thành phần tham gia và loại hình giao dịch khác nhau, vượt ra ngoài khuôn khổ của hoạt động giao dịch nhỏ lẻ.

 

Giao dịch Forex hoạt động như thế nào?

Giao dịch ngoại hối xoay quanh mối quan hệ giữa hai loại tiền tệ. Những mối quan hệ này được thể hiện thông qua các cặp tiền tệ. Một trong những ví dụ phổ biến nhất là:

EUR/USD – Cặp tỷ giá này so sánh đồng Euro với đồng Đô la Mỹ.

Đồng tiền đứng trước được gọi là đồng tiền cơ sở (base currency), trong khi đồng tiền đứng sau là đồng tiền định giá (quote currency).

 

Cặp tiền tệ	Đồng tiền cơ sở	Đồng tiền định giá
EUR/USD	Euro (EUR)	Đô la Mỹ (USD)
GBP/USD	Bảng Anh (GBP)	Đô la Mỹ (USD)
USD/JPY	Đô la Mỹ (USD)	Yên Nhật (JPY)

 

Tỷ giá hối đoái thể hiện số lượng đồng tiền định giá cần thiết để đổi lấy một đơn vị đồng tiền cơ sở.

Ví dụ: nếu cặp tỷ giá EUR/USD được báo giá ở mức 1,1000, điều này có nghĩa là một Euro có giá trị bằng 1,10 Đô la Mỹ.

Tỷ giá hối đoái biến động liên tục khi những người tham gia thị trường phản ứng với các dữ liệu kinh tế, kỳ vọng về lãi suất, diễn biến chính trị và các yếu tố khác có tác động đến nguồn cung và lực cầu.

Giao dịch ngoại hối cũng có thể phát sinh các loại chi phí khác nhau tùy thuộc vào sản phẩm và nhà cung cấp. Một loại chi phí phổ biến là mức chênh lệch giá chào mua – chào bán (bid-ask spread), tức là khoảng chênh lệch giữa giá mua và giá bán của một cặp tiền tệ. Các loại chi phí áp dụng khác cũng có thể thay đổi tùy thuộc vào từng sản phẩm cụ thể và các điều khoản giao dịch.

 

Mua và Bán một cặp tiền tệ có ý nghĩa gì?

Trong giao dịch ngoại hối, việc mở vị thế (taking a position) phản ánh nhận định của nhà giao dịch về xu hướng biến động của một loại tiền tệ này so với một loại tiền tệ khác.

Mua một cặp tiền tệ Việc mua cặp EUR/USD nhìn chung phản ánh kỳ vọng rằng đồng Euro có thể tăng giá so với đồng Đô la Mỹ, hoặc đồng Đô la Mỹ có thể suy yếu so với đồng Euro.

Bán một cặp tiền tệ Việc bán cặp EUR/USD nhìn chung phản ánh quan điểm ngược lại: rằng đồng Euro có thể suy yếu so với đồng Đô la Mỹ, hoặc đồng Đô la Mỹ có thể tăng giá so với đồng Euro.

Tuy nhiên, các kỳ vọng của thị trường có thể không chính xác. Nếu tỷ giá hối đoái biến động ngược chiều với vị thế đã mở, giao dịch đó có thể dẫn đến thua lỗ.

Ví dụ giả định: Một nhà giao dịch mua vào một cặp tiền tệ vì họ kỳ vọng giá của nó sẽ tăng. Nếu sau đó thị trường thực sự đi lên, vị thế này có thể mang lại lợi nhuận. Tuy nhiên, nếu giá lại giảm xuống, vị thế đó có thể phải chịu khoản thua lỗ.

Bản chất hai chiều này của giao dịch ngoại hối là một khái niệm quan trọng dành cho những người mới bắt đầu. Việc hiểu rõ một vị thế là mua (long) hay bán (short) mới chỉ là bước khởi đầu; các nhà giao dịch còn cần phải nắm vững về quy mô vị thế (position size), yếu tố rủi ro và việc giá cả tiền tệ có thể biến động nhanh đến mức nào.

Các Cặp tiền tệ là gì?

 

Các cặp tiền tệ thường được phân chia thành các nhóm chính.

Các cặp tiền tệ chính (Major currency pairs) Các cặp tiền chính thường bao gồm Đô la Mỹ và một loại tiền tệ được giao dịch rộng rãi khác. Ví dụ:

        EUR/USD

        GBP/USD

        USD/JPY

        USD/CHF

Các cặp tiền tệ chéo hoặc phụ (Minor / Cross currency pairs) Các cặp tiền phụ, hay cặp tiền chéo, thường bao gồm các loại tiền tệ chính nhưng không có sự xuất hiện của Đô la Mỹ. Ví dụ:

         EUR/GBP

         EUR/JPY

         GBP/JPY

Các cặp tiền tệ ngoại lai (Exotic currency pairs) Các cặp tiền ngoại lai thường kết hợp một loại tiền tệ chính với đồng tiền của một nền kinh tế nhỏ hơn hoặc nền kinh tế mới nổi. Chúng có thể mang những đặc tính thị trường khác biệt so với các cặp tiền chính và phụ, đồng thời có thể gặp phải tình trạng thanh khoản thấp hơn hoặc biên độ dao động giá rộng hơn trong một số điều kiện thị trường nhất định. Ví dụ:

         USD/TRY

         USD/MXN

         EUR/TRY

Đối với những người mới bắt đầu, cần lưu ý rằng mỗi cặp tiền tệ đều có hành vi giá (price behaviour) riêng biệt và có thể phản ứng khác nhau trước các diễn biến kinh tế, chính trị.

Trước khi tìm hiểu các khái niệm giao dịch nâng cao hơn, việc nắm rõ cách thức đo lường quy mô giao dịch cũng rất hữu ích. CPT Markets Academy cung cấp một tài liệu hướng dẫn giúp bạn hiểu rõ về kích thước lô (lot size) trong giao dịch ngoại hối và vai trò của chúng trong việc xác định quy mô của một vị thế giao dịch.

 

Yếu tố nào làm tỷ giá hối đoái biến động?

Giá trị tiền tệ bị ảnh hưởng bởi sự kết hợp của các yếu tố kinh tế, tài chính và chính trị. Thị trường cũng phản ứng với các kỳ vọng, điều này có nghĩa là kết quả của một sự kiện có thể mang tầm quan trọng khác nhau tùy thuộc vào những gì các nhà đầu tư đã dự đoán trước đó. Một số yếu tố tác động chính bao gồm:

1. Lãi suất và chính sách tiền tệ

Các quyết định của ngân hàng trung ương có thể ảnh hưởng đến góc nhìn của giới đầu tư đối với một loại tiền tệ. Do đó, những thay đổi về lãi suất, cũng như những kỳ vọng về chính sách tiền tệ trong tương lai, được theo dõi rất sát sao trên các thị trường ngoại hối.

2. Lạm phát và dữ liệu kinh tế

Các báo cáo lạm phát, số liệu việc làm, tăng trưởng kinh tế và các dữ liệu khác có thể ảnh hưởng đến những kỳ vọng về nền kinh tế và chính sách tiền tệ của một quốc gia.

3. Các diễn biến chính trị và địa chính trị

Các cuộc bầu cử, chính sách thương mại, căng thẳng địa chính trị và các diễn biến quan trọng khác cũng có thể ảnh hưởng đến tâm lý thị trường và giá cả tiền tệ.

4. Tâm lý thị trường

Đôi khi, các đồng tiền có thể biến động do các nhà đầu tư trở nên sẵn sàng hơn, hoặc ít sẵn sàng hơn, trong việc chấp nhận rủi ro tài chính. Do đó, các điều kiện thị trường rộng lớn hơn có thể ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái ngay cả khi không có dữ liệu kinh tế nội địa quan trọng nào được công bố.

Không có một yếu tố đơn lẻ nào luôn luôn quyết định giá cả tiền tệ. Thay vào đó, thị trường ngoại hối phản ánh sự tương tác của rất nhiều kỳ vọng và các thành phần tham gia thị trường khác nhau.

 

Những ai tham gia vào thị trường Forex?

Thị trường forex rộng lớn hơn nhiều so với hoạt động giao dịch cá nhân (retail trading).

Các thành phần tham gia có thể bao gồm:

         Ngân hàng trung ương

         Ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư

         Chính phủ

         Các công ty đa quốc gia

         Nhà đầu tư tổ chức

         Các tổ chức tài chính khác

         Nhà giao dịch cá nhân

Các doanh nghiệp có thể sử dụng các thị trường ngoại hối để quản lý rủi ro tỷ giá (currency exposure) phát sinh từ các hoạt động thương mại quốc tế. Các tổ chức tài chính có thể giao dịch tiền tệ thay mặt cho khách hàng hoặc để quản lý rủi ro của chính họ. Trong khi đó, các ngân hàng trung ương có thể tham gia vào thị trường tiền tệ như một phần của các hoạt động ngoại hối hoặc chính sách tiền tệ vĩ mô hơn.

Các nhà giao dịch cá nhân chỉ đại diện cho một phần nhỏ trong thị trường rộng lớn này.

Khảo sát của BIS cung cấp một trong những góc nhìn toàn diện nhất về hoạt động giao dịch ngoại hối phi tập trung (OTC) toàn cầu, đồng thời cho thấy vai trò trọng yếu của các tổ chức tài chính và các đại lý (dealers) trong giao dịch FX trên toàn thế giới.

Thị trường Forex mở cửa khi nào?

Thị trường ngoại hối toàn cầu vận hành xuyên suốt qua các trung tâm tài chính lớn thuộc nhiều múi giờ khác nhau.

Khi một phiên giao dịch tại một thị trường chính bắt đầu trầm lắng xuống, hoạt động giao dịch vẫn có thể tiếp diễn ở những khu vực khác. Điều này tạo ra một thị trường nhìn chung hoạt động liên tục suốt ngày đêm trong các ngày làm việc trong tuần.

 

Các Phiên Giao dịch Ngoại hối Chính – Thời gian giao dịch có thể thay đổi tùy theo quy ước giờ mùa hè

Giờ giao dịch có thể thay đổi tùy thuộc vào công cụ tài chính, nhà cung cấp và các điều kiện thị trường. Do đó, các nhà giao dịch nên kiểm tra thời gian giao dịch cụ thể và các điều khoản sản phẩm áp dụng cho mình, thay vì mặc định rằng mọi sản phẩm forex đều được giao dịch liên tục.

Các phiên giao dịch khác nhau cũng có thể ghi nhận những mức độ hoạt động khác nhau của thị trường. Vì lý do đó, thời điểm trong ngày có thể ảnh hưởng đến các điều kiện thị trường, mặc dù điều này không quyết định liệu một giao dịch cụ thể sẽ sinh lời hay thua lỗ.

 

Những Rủi ro Chính trong Giao dịch Forex là gì?

Giao dịch Forex có thể mang lại cơ hội tiếp cận một thị trường toàn cầu, nhưng nó cũng đi kèm với những rủi ro đáng kể.

 

Rủi ro thị trường 

Tỷ giá hối đoái có thể biến động nhanh chóng và khó lường. Các dữ liệu kinh tế được công bố, quyết định của ngân hàng trung ương và những diễn biến chính trị bất ngờ đều có thể dẫn đến những biến động giá mạnh.

 

Rủi ro đòn bẩy và ký quỹ

Một số sản phẩm giao dịch forex sử dụng đòn bẩy hoặc ký quỹ. Khi đòn bẩy được sử dụng, nó có thể làm tăng mức độ tiếp xúc với các biến động của thị trường, điều này có nghĩa là nó có thể phóng đại các khoản lỗ cũng như mức lợi nhuận tiềm năng. Mức đòn bẩy cụ thể được áp dụng có thể thay đổi tùy theo từng sản phẩm, tổ chức và khu vực pháp lý. Do đó, các nhà giao dịch nên kiểm tra các tài liệu và điều khoản sản phẩm có liên quan thay vì chỉ dựa vào những giả định chung chung.

 

Rủi ro biến động

Những thời kỳ thị trường biến động mạnh có thể dẫn đến các biên độ dao động giá lớn hơn và nhanh hơn. Do đó, các nhà giao dịch có thể phải đối mặt với mức độ bất ổn lớn hơn trong các sự kiện kinh tế hoặc địa chính trị quan trọng. Trong giao dịch forex, những biến động này thường được đo lường bằng pip. Pip là một đơn vị tiêu chuẩn được sử dụng để mô tả những thay đổi nhỏ trong tỷ giá hối đoái của một cặp tiền tệ, giúp các nhà giao dịch đo lường mức độ biến động của giá.

 

Rủi ro do thiếu kiến thức hoặc kế hoạch

Những người mới bắt đầu cũng có thể vướng phải những rủi ro không đáng có khi họ chưa hiểu rõ hoàn toàn về cách thức hoạt động của giao dịch forex. Các sai lầm phổ biến có thể bao gồm việc mở các vị thế giao dịch quá lớn, không hiểu rõ về đòn bẩy, hoặc tham gia thị trường mà không nắm rõ về các khoản lỗ tiềm ẩn. Việc tìm hiểu về rủi ro không giúp loại bỏ hoàn toàn rủi ro, nhưng nó có thể giúp các nhà giao dịch đưa ra những quyết định sáng suốt hơn đối với các thị trường và sản phẩm mà họ đang cân nhắc.

 

Làm thế nào để người mới bắt đầu tìm hiểu về Forex?

Ban đầu, giao dịch Forex có vẻ phức tạp vì nhiều khái niệm có sự liên kết chặt chẽ với nhau. Tuy nhiên, người mới bắt đầu hoàn toàn có thể từng bước xây dựng nền tảng kiến thức cho mình.

 

Một lộ trình học tập thực tế có thể bao gồm:

Tìm hiểu cách thức hoạt động của các cặp tiền tệ: Nắm rõ sự khác biệt giữa đồng tiền cơ sở (base currency) và đồng tiền định giá (quote currency).

Hiểu về tỷ giá hối đoái: Tìm hiểu những yếu tố nào làm thay đổi giá trị của các loại tiền tệ.

Tìm hiểu về quy mô vị thế: Hiểu về khái niệm “lot” (lô) và cách quy mô vị thế ảnh hưởng đến mức độ tiếp xúc rủi ro trên thị trường.

Nghiên cứu về pip và biến động giá: Tìm hiểu cách thức đo lường những thay đổi của một cặp tiền tệ.

Hiểu về đòn bẩy và ký quỹ: Tìm hiểu cách giao dịch sử dụng đòn bẩy có thể làm tăng cả lợi nhuận tiềm năng lẫn nguy cơ thua lỗ như thế nào.

Tập trung vào quản lý rủi ro: Trước khi đưa ra bất kỳ quyết định giao dịch nào, hãy hiểu rõ những rủi ro có thể xảy ra cũng như các cơ hội tiềm năng.

 

CPT Markets cung cấp thêm nhiều tài liệu giáo dục thông qua CPT Markets Academy, nơi độc giả có thể khám phá thêm các khái niệm giao dịch và các chủ đề chuyên sâu về thị trường.

 

Tổng kết

Giao dịch forex liên quan đến việc mở các vị thế dựa trên giá trị tương đối của một loại tiền tệ này so với một loại tiền tệ khác. Các cặp tiền tệ, tỷ giá hối đoái và sự thay đổi trong kỳ vọng của thị trường là những yếu tố cốt lõi để hiểu được cách thức hoạt động của thị trường forex.

Đối với người mới bắt đầu, một điểm khởi đầu hữu ích là tập trung vào các kiến thức nền tảng: cách các cặp tiền tệ hoạt động, yếu tố nào làm biến động tỷ giá hối đoái, cách pip đo lường mức biến động giá và quy mô vị thế có thể ảnh hưởng thế nào đến mức độ tiếp xúc rủi ro trên thị trường (market exposure). Việc nắm vững những khái niệm này có thể mang lại một nền tảng vững chắc hơn trước khi khám phá các khía cạnh nâng cao hơn của giao dịch ngoại hối.

Thị trường forex mang tính toàn cầu và hoạt động cực kỳ sôi động, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc kết quả giao dịch là có thể dự đoán được. Giá cả tiền tệ có thể biến động nhanh chóng và các sản phẩm có sử dụng đòn bẩy có thể làm tăng rủi ro tài chính. Do đó, việc trau dồi kiến thức trước khi đưa ra quyết định giao dịch là một phần quan trọng trong việc xây dựng một phương pháp tiếp cận thị trường có trách nhiệm.

Để tìm hiểu thêm về các thị trường tiền tệ và các sản phẩm liên quan đến forex hiện có, độc giả có thể khám phá chuyên mục Giao dịch Forex cùng CPT Markets.

 

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

Hiểu một cách đơn giản, giao dịch forex là gì?

Giao dịch forex liên quan đến việc mở vị thế dựa trên những thay đổi về giá trị tương đối của một loại tiền tệ này so với một loại tiền tệ khác. Các loại tiền tệ được báo giá theo cặp, chẳng hạn như EUR/USD. Một nhà giao dịch có thể mua hoặc bán một cặp tiền tệ tùy thuộc vào nhận định của họ về xu hướng biến động của tỷ giá hối đoái, mặc dù những biến động của thị trường có thể dẫn đến thua lỗ.

 

Giao dịch forex hoạt động như thế nào?

Giao dịch forex hoạt động thông qua các cặp tiền tệ. Đồng tiền đứng trước là đồng tiền cơ sở (base currency), trong khi đồng tiền đứng sau là đồng tiền định giá (quote currency). Tỷ giá hối đoái thể hiện giá trị tương đối giữa chúng. Các nhà giao dịch có thể mở vị thế dựa trên việc họ kỳ vọng mối tương quan đó sẽ tăng hay giảm, tùy thuộc vào sản phẩm và phương pháp giao dịch được sử dụng.

 

Các cặp tiền tệ phổ biến nhất là gì?

Các cặp tiền tệ được giao dịch phổ biến bao gồm EUR/USD, GBP/USD và USD/JPY. Những cặp này bao gồm một số loại tiền tệ được giao dịch rộng rãi nhất trên thế giới. Tuy nhiên, các cặp tiền tệ có thể mang những đặc tính thị trường khác nhau và có thể phản ứng khác nhau trước các dữ liệu kinh tế, chính sách tiền tệ và những thay đổi trong tâm lý thị trường.

 

Giao dịch forex có rủi ro không?

Có. Giao dịch forex tiềm ẩn rủi ro thị trường vì tỷ giá hối đoái có thể biến